TGK Bebek ve Devam Formülleri Tebliği 2019/14

Türk Gıda Kodeksi Bebek Formülleri ve Devam Formülleri Tebliği (Tebliğ No: 2019/14), bebek formülü ile devam formülünün bileşimini, etiketini, sunumunu, reklamını ve beslenme bilgilendirmesini birlikte düzenleyen yürürlükteki ana ürün tebliğidir. Plandaki “devam sütü 2019/15” ifadesi doğru değildir: 2019/15 başka bir ürün grubuna aittir; doğru norm 2019/14’tür. Bu sayfa ürün seçimi veya hekim önerisi yerine geçmez.

Yürürlük durumu ve değişiklikler

Normun tam adı Türk Gıda Kodeksi Bebek Formülleri ve Devam Formülleri Tebliği (Tebliğ No: 2019/14)’tür. 2 Temmuz 2019 tarihli ve 30819 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Mevzuat Bilgi Sistemi, değişiklikleri işlenmiş güncel metni yayımlar.

İşlenmiş resmî metin dört değişikliği içerir: 2019/42 (19 Ekim 2019, 30923), 2022/15 (30 Ekim 2022, 31998), 2023/28 (2 Kasım 2023, 32357) ve 2025/19 (26 Haziran 2025, 32938). Son değişiklik protein içeriği, kaynakları, işlenme yöntemi ve amino asit profiline ilişkin hükümleri güncelledi. Güncel uygulamada yalnız 2019’daki özgün metin değil, değişikliklerin işlendiği konsolide metin esas alınmalıdır.

Kapsam

Tebliğ, bebek formülleri ve devam formüllerinin bileşim, etiketleme, sunum ve reklam gereklilikleri ile bebek ve küçük çocuk beslenmesine ilişkin bilgilendirmeyi kapsar. Bebek formülü doğumdan itibaren, emzirilmeyen bebeklerin özel beslenme ihtiyaçlarını tek başına karşılamak üzere tanımlanır. Devam formülü ise uygun tamamlayıcı beslenmeyle birlikte daha ileri aylardaki bebeklerin sıvı beslenmesinin temel unsuru olarak tanımlanır.

Bu iki ürünün adı ve kullanım dönemi birbirinin yerine geçirilemez. Bebek için süt seçimi yaş ve ürün kategorisini, bebek beslenmesinde süt ise genel beslenme bağlamını açıklar.

Ana hükümler

Bileşim ve protein kaynakları

Tebliğ, enerji, protein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve mineral aralıklarını eklerinde düzenler. Tek bir “ideal formül” sıralaması oluşturmaz. Ürünün inek veya keçi sütü proteini, soya proteini izolatı ya da izin verilen protein hidrolizatları gibi kaynaklardan üretilmesi, ilgili ek koşulların sağlanmasına bağlıdır.

2025/19 değişikliği protein hidrolizatlarına ilişkin ek düzenleme getirdi. Bu değişiklik, hidrolize ürünlerin her bebekte gerekli veya alerji tedavisi için otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez. Tıbbi gereklilik ve ürün seçimi sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilir.

Etiket ve sunum

Etiket, ürünün hangi yaş/dönem için olduğunu ve hazırlama-kullanım talimatını açık biçimde göstermelidir. Bebek formülü etiketi emzirmenin üstünlüğünü belirten zorunlu bilgilendirme taşır; reklam ve sunum hükümleri anne sütü muadillerinin uygunsuz teşvikini sınırlamayı amaçlar.

Hazırlama talimatındaki su-toz oranı değiştirilmez. Toz formül steril kabul edilmez; hazırlama ve bekletme güvenliği ürün kategorisi düzenlemesinden ayrı bir hijyen konusudur. Pratik ısıtma ürün talimatı ve sağlık otoritesi rehberiyle yönetilir; genel etiket alanları için süt ürünlerinde etiketleme kullanılabilir.

Beyan ve görsel sınırları

Etiket, sunum ve reklam bebek formülünü anne sütüne eşit veya üstün gösterecek biçimde idealize edemez. Kullanılabilecek beslenme ve sağlık beyanları ilgili mevzuat ve Tebliğ sınırları içindedir. Ön yüzdeki genel pazarlama ifadesi, zorunlu yaş, hazırlama ve uyarı bilgisinin yerine geçmez.

Pratik etki

Bir ürün incelenirken önce yasal ürün adı kontrol edilir: “bebek formülü” ile “devam formülü” aynı kategori değildir. Ardından önerilen yaş, hazırlama oranı, alerjenler, protein kaynağı, son tüketim tarihi, saklama talimatı ve üretici bilgisi okunur. “Keçi sütlü”, “hidrolize” veya başka bir bileşen vurgusu tek başına tıbbi uygunluk kanıtı değildir.

İnternetten satışta da ürün adı, yaş dönemi ve zorunlu bilgilerin tüketiciyi yanıltmayacak biçimde sunulması gerekir. Etiket üzerindeki ölçü kaşığı ürünler arasında standart değildir. Formülün sulandırılması veya yoğun hazırlanması beslenme ve güvenlik riski yaratabilir.

İlişkili mevzuat

Bebek ve Küçük Çocuklara Yönelik Gıdalar ile Vücut Ağırlığı Kontrolü İçin Diyetin Yerini Alan Gıdalar Yönetmeliği, üst çerçeveyi kurar.
Bebek ve Küçük Çocuk Ek Gıdaları Tebliği 2007/50, formül dışındaki tamamlayıcı gıda kategorisini düzenler.
Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, genel zorunlu bilgi ve yanıltmama hükümlerini tamamlar.
Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği ve hijyen mevzuatı, ürün güvenliği ve işletme kontrollerini ayrıca düzenler.
Codex CXS 72-1981, uluslararası formül standardıdır; Türkiye’de doğrudan ulusal normun yerine kullanılmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

2019/15 devam formülü tebliği midir?

Hayır. Bebek ve devam formüllerini birlikte düzenleyen doğru Tebliğ 2019/14’tür. 2019/15 vücut ağırlığı kontrolü ürünleriyle ilgilidir.

Bebek formülü ile devam formülü aynı mı?

Hayır. Kullanım dönemi, tanım ve bazı bileşim/etiket kuralları farklıdır. Ürün adı ve yaş bilgisi birlikte okunmalıdır.

Hidrolize proteinli formül alerji için otomatik olarak uygun mu?

Hayır. Protein hidrolizatı mevzuatta tanımlanmış olabilir; ancak belirli bebeğe tıbbi uygunluk ayrı bir klinik karardır.

Toz formül steril midir?

Hayır. Hazırlama suyu, oran, ekipman temizliği, bekletme ve artıkların atılması güvenlik için ayrıca yönetilmelidir.

Kaynaklar

Resmî Gazete, 2019/14 özgün Tebliğ: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190702-5.htm
Mevzuat Bilgi Sistemi, değişiklikleri işlenmiş güncel metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=32639&MevzuatTertip=5&MevzuatTur=9
Resmî Gazete, 2023/28 değişikliği: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/11/20231102-5.htm
Resmî Gazete, 2025/19 değişikliği: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250626-3.htm
Tarım ve Orman Bakanlığı, 2025/19 değişiklik açıklaması: https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Sayfalar/Detay.aspx?TermId=fb841593-eb13-4a7b-90e6-762d1dc46795&TermSetId=c9118bad-41d2-40a8-9352-d3c5d954b355&TermStoreId=368e785b-af33-487d-a98d-c11d5495130b&UrlSuffix=1149