AB 1308/2013 Süt Terimi Koruması

AB 1308/2013 süt terimi koruması, “süt” ve belirli süt ürünü adlarının Avrupa Birliği'nde hangi ürünler için kullanılabileceğini belirleyen yürürlükteki satış adı rejimidir. Hukuki dayanak, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 17 Aralık 2013 tarihli Regulation (EU) No 1308/2013 başlıklı Tüzüğünün 78'inci maddesi ile Ek VII Bölüm III'tür. Özgün metin AB Resmî Gazetesi L 347'de 20 Aralık 2013 günü yayımlandı. Bu sayfa 18 Ağustos 2026 tarihli konsolide metni esas alır; konsolide metin belgeleme aracıdır, bağlayıcı metinler değişiklik tüzükleriyle birlikte AB Resmî Gazetesinde yayımlanan sürümlerdir [1–3].

Kural, ürün güvenliğini veya besin değerini değil satış adının kullanımını düzenler. Bir ürünün adı uygun olsa bile hijyen, içerik bildirimi ve gıda güvenliği yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir. Türkiye'deki adlandırma için doğrudan bu AB hükmü değil, ilgili Türk mevzuatı uygulanır; AB'ye arz veya ihracat senaryosunda ise AB kuralları ürün bazında kontrol edilmelidir.

Yürürlük durumu ve değişiklikler

1308/2013 sayılı Tüzük yürürlüktedir ve çok sayıda değişiklik görmüştür. EUR-Lex'in 18 Ağustos 2026 tarihli konsolide sürümü güncel çalışma metnidir [2]. Regulation (EU) 2026/1739, 29 Temmuz 2026 tarihli AB Resmî Gazetesinde yayımlanmış ve 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe girmiştir [3]. Bu değişiklik geniş ortak piyasa düzeni içinde başka alanlara da dokunur; süt terimlerine ilişkin değerlendirmede yine 78'inci madde ile Ek VII Bölüm III'ün güncel metni okunmalıdır.

İstisna listesi bakımından Commission Decision 2010/791/EU önemlidir. Geleneksel kullanımı veya ürünün karakteristik niteliğini anlatması nedeniyle korunan ad rejiminin dışında bırakılan adlar, kararın ülke ve dil bazlı ekinde listelenir [4]. Bir ifadenin günlük dilde yaygın olması tek başına bu resmî istisna listesine girdiği anlamına gelmez.

Kapsam

Ek VII Bölüm III, insan tüketimine yönelik süt ve süt ürünlerinin tanım ve satış adlarını kapsar. “Süt”, bir veya daha fazla sağım yoluyla elde edilen normal meme salgısı olarak tanımlanır; bu ad, herhangi bir ekleme veya çıkarma yapılmaksızın süt için kullanılır. Bileşim değişiklikleri ancak ürünün süt niteliğini koruduğu ve değişikliğin açıkça belirtildiği koşullarda ayrıca değerlendirilir [1,2].

“Süt ürünleri” yalnız sütten elde edilen ürünlerdir. Üretim için gerekli maddeler eklenebilir; fakat bunlar doğal süt bileşenlerini tamamen veya kısmen ikame etmek amacıyla kullanılamaz. Peynir altı suyu, krema, tereyağı, ayran/buttermilk, süt yağı, kazein, peynir, yoğurt ve kefir gibi adlar Ek VII'de süt ürünlerine ayrılmıştır. Tam ürün sınıfı ve Türkiye'deki karşılık için Süt Ürünlerinde Etiketleme Kuralları ayrıca incelenmelidir.

Ana hükümler

Tüzüğün 78'inci maddesi, Ek VII'deki tanım ve satış adlarının yalnız koşulları karşılayan ürünlerin AB'de pazarlanmasında kullanılmasına izin verir. Bölüm III'e göre “süt” ve ayrılmış süt ürünü adları, salt bitkisel bir ürünün etiketi, ticari belgesi, reklamı veya sunumunda o ürünün süt ürünü olduğunu ileri sürecek ya da ima edecek biçimde kullanılamaz [1,2].

Karma ürünlerde daha dar bir yol vardır: hiçbir unsur süt bileşeninin yerini almıyorsa ve süt veya süt ürünü miktar ya da karakter bakımından ürünün esaslı bir parçasıysa süt terimi birleşik ad içinde kullanılabilir. Bu hüküm, bitkisel bir bileşenin sütün yerini aldığı her ürüne otomatik izin vermez.

AB Adalet Divanı, C-422/16 TofuTown kararında açıklayıcı “soya”, “tofu” veya “bitkisel” ibaresi eklenmesinin yasağı kendiliğinden kaldırmadığını belirtti. Salt bitkisel ürünlerde ayrılmış adlar ancak 2010/791/EU kararındaki resmî istisna listesi kapsamında kullanılabilir [4,5].

Pratik etki

Bir AB etiketi incelenirken önce ürünün gerçek bileşimi ve satış adı belirlenir; sonra Ek VII Bölüm III ile varsa 2010/791/EU istisnası karşılaştırılır. Açıklayıcı bir sıfatı, uygunluk kanıtı saymak yeterli değildir. Reklam, internet satış sayfası ve ticari belgeler de kapsam içindedir.

Bu denetim yalnız ad korumasıdır. Alerjen bildirimi, içerik listesi, beslenme beyanı, hijyen ve mikrobiyolojik güvenlik ayrı normlara tabidir. Uygulamadaki etiket kontrolü için Süt Ürünlerinde Resmî Kontrol Süreçleri, ürünün teknik temeli için Peynir Kimyası ve Türkiye mevzuatı bağlamı için Peynir Üretiminde Temel Mevzuat kullanılabilir.

İlişkili mevzuat

1308/2013, tüketiciye gıda bilgisi sunumunda 1169/2011 ile birlikte okunur. Hijyen ve güvenlik için 852/2004, hayvansal gıdalar için 853/2004 ve genel gıda hukuku için 178/2002 ayrıca uygulanabilir. 2010/791/EU istisna listesi ile C-422/16 kararı, süt terimi korumasının yorumunda doğrudan yardımcı kaynaklardır. Bu sayfa, tek başına belirli bir ürün için hukuki uygunluk görüşü değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

AB'de bitkisel bir ürüne “süt” denebilir mi?

Genel kural hayırdır. Salt bitkisel ürünler için “süt” ve ayrılmış süt ürünü adları kullanılamaz; yalnız 2010/791/EU kararındaki resmî istisnalar ayrıca kontrol edilir.

“Soya sütü” gibi açıklayıcı bir ifade yasağı kaldırır mı?

C-422/16 kararına göre bitkisel kaynağı açıklayan bir sözcük eklemek yasağı kendiliğinden kaldırmaz. Ürün resmî istisna listesinde değilse açıklayıcı ifade yeterli değildir.

1308/2013 Türkiye'de doğrudan uygulanır mı?

Hayır. Tüzük AB hukukudur. Türkiye pazarında Türk mevzuatı uygulanır; AB'ye arz veya ihracatta AB kuralları ayrıca ürün ve pazar bazında kontrol edilir.

Ad uygunluğu ürünün güvenli olduğunu gösterir mi?

Hayır. Satış adı uygunluğu ile mikrobiyolojik güvenlik, hijyen, alerjen bildirimi ve içerik uygunluğu farklı denetim alanlarıdır.

Kaynaklar

EUR-Lex, Regulation (EU) No 1308/2013, özgün OJ metni: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/1308/oj/eng
EUR-Lex, Regulation (EU) No 1308/2013, 18.08.2026 konsolide sürüm: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/1308/2026-08-18/eng
EUR-Lex, Regulation (EU) 2026/1739: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2026/1739/oj/eng
EUR-Lex, Commission Decision 2010/791/EU: https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2010/791/oj/eng
EUR-Lex, Court of Justice, Case C-422/16, ECLI:EU:C:2017:458: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:62016CJ0422