Türk Gıda Kodeksi Tereyağı ve Sadeyağ Tebliği (2025/9)

Türk Gıda Kodeksi Tereyağı ve Sadeyağ Tebliği (Tebliğ No: 2025/9), Türkiye'de tereyağı ve sadeyağın ürün kimliğini, temel bileşim ölçütlerini, etiketini, hijyen bağlantılarını ve soğukta arz şartını düzenleyen yürürlükteki özel normdur. Tebliğ 4 Nisan 2025 tarihli ve 32860 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi. 2005/19 sayılı önceki tebliği kaldırdı; mevcut işletmelere 1 Eylül 2025'e kadar uyum süresi tanıdı [1,2].

Bu sayfa normun özetidir; ürünün teknik yapısı için Tereyağı Nedir, arıtılmış süt yağı bağlamı için Ghee Nedir, tüketici seçimi için Hangi Tereyağını Tercih Etmeli ve yatay etiket hükümleri için Süt Ürünlerinde Etiketleme Kuralları kullanılmalıdır.

Yürürlük durumu ve değişiklikler

Tam norm adı Türk Gıda Kodeksi Tereyağı ve Sadeyağ Tebliği (Tebliğ No: 2025/9)'dur. Resmî Gazete kimliği 4 Nisan 2025, Sayı 32860'tır [1]. Tebliğin 18'inci maddesi yayımı tarihinde yürürlüğe girdiğini belirtir. Geçici madde, önceki tebliğ döneminden gelen işletmeler için 1 Eylül 2025'e kadar uyum takvimi kurdu; bu tarih geçtiği için güncel üretim ve arzda 2025/9 hükümleri esas alınır [1,2].

Tebliğin yürürlük durumu, Resmî Gazete'deki ana metin ile Bakanlığın dönemsel Kodeks çalışma kayıtları birlikte izlenerek kontrol edilmelidir [1,2]. Bu kontrol 30 Eylül 2026 tarihli içerik hazırlığında yeniden yapılmıştır. Daha sonra yeni bir Resmî Gazete metni yayımlanırsa norm durumu yeniden kontrol edilmelidir.

Kapsam

Tebliğ tereyağı ve sadeyağı kapsar. Tereyağı; süt ve/veya kremanın yayıklanmasıyla elde edilen yağda su emülsiyonu tipinde yağca yoğun süt ürünü olarak tanımlanır. Sadeyağ; süt ve/veya süt ürünlerinden elde edilen, su ve yağsız kuru madde unsurlarının tamamına yakını uzaklaştırılmış ve ağırlıkça en az yüzde 99 süt yağı içeren üründür. Yayık tereyağı ise hammadde olarak yoğurt kullanılmasıyla üretilir [1,3].

Tebliğ, “diğer süt yağı esaslı sürülebilir ürünleri” önceki 2005/19 başlığındaki biçimiyle kendi kapsamına almaz. Bu nedenle bir ürünün adlandırılması yalnız yağ oranına bakılarak değil, bileşim ve ilgili yatay/özel mevzuat birlikte incelenerek yapılır.

Ana hükümler

Madde 4'e göre tuz ilave edilmeyen tereyağı en az yüzde 82 süt yağı, en fazla yüzde 16 su ve en fazla yüzde 2 yağsız süt kuru maddesi içerir. Tuz ilave edilen veya çeşnili tereyağında asgari süt yağı yüzde 80'dir; su ve yağsız süt kuru maddesi üst sınırları değişmez. Tereyağında tuz en fazla yüzde 2 olabilir. Sadeyağ tanımındaki süt yağı alt sınırı yüzde 99'dur [1,3].

Çeşnisiz tereyağı ve sadeyağda aroma verici kullanılamaz. Ürünlerde peroksidaz testi negatif olmalıdır. Hijyen bakımından Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği, Gıda Hijyeni Yönetmeliği ve 13 Şubat 2025 tarihli Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliğine açık atıf vardır [3].

Etikette gıda adı temel görüş alanında bulunmalıdır. Tuzsuz üründe “tuz ilave edilmemiştir”; tuzlu üründe tuz oranı ve “tuzlu” veya “tuz ilave edilmiştir” ifadesi gösterilir. Çeşnili tereyağında çeşni ve miktarı gıda adıyla birlikte verilir. Kullanılan süt/kremanın hayvan türü veya türleri de belirtilir; karışım ürünlerin etiketinde ilgili hayvan görsellerine yer verilemez [1,3].

Pratik etki

Üretici açısından kritik kontroller; doğru ürün adı, yağ-su-yağsız kuru madde bileşimi, tuz sınırı, hammadde uygunluğu, peroksidaz sonucu, hijyen ve etiket kayıtlarıdır. Tebliğ, taşıma, depolama ve son tüketiciye arz sırasında sıcaklığın en yüksek 4 °C olmasını ister [1]. Bu hüküm, ambalaj üzerindeki özel saklama talimatlarını ve soğuk zincir doğrulamasını gereksiz kılmaz.

Tüketici açısından “tereyağı”, “yayık tereyağı”, “çeşnili tereyağı” ve “sadeyağ” adları yalnız pazarlama ifadesi değildir; her biri mevzuat tanımıyla ilişkilidir. Bir ürünün uygunluğu marka iddiasıyla değil, gıda adı, içerik, beslenme bildirimi ve resmî kontrol verileriyle değerlendirilir.

İlişkili mevzuat

2025/9 Tebliği tek başına bütün yükümlülükleri içermez. Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği dayanak normdur. Katkı maddeleri, aroma vericiler, bulaşanlar, pestisit ve veteriner ilaç kalıntıları, hijyen, mikrobiyolojik kriterler, gıda ile temas eden maddeler ve tüketici bilgilendirme mevzuatı Tebliğde ayrı ayrı atıfla bağlanır [1,3]. Uygun olmayan ürünlerde 5996 sayılı Kanunun ilgili idari yaptırım hükümleri uygulanır.

Sıkça Sorulan Sorular

2005/19 sayılı eski tereyağı tebliği hâlâ uygulanıyor mu?

Hayır. 2025/9 Tebliği 2005/19 sayılı metni yürürlükten kaldırdı. Geçiş dönemi 1 Eylül 2025'te sona erdi.

Tuzsuz ve tuzlu tereyağında asgari süt yağı aynı mı?

Hayır. Tuz ilave edilmeyen tereyağında asgari süt yağı yüzde 82; tuz ilave edilen veya çeşnili tereyağında yüzde 80'dir.

Sadeyağ için asgari süt yağı oranı nedir?

Tebliğ tanımına göre sadeyağ ağırlıkça en az yüzde 99 süt yağı içerir; su ve yağsız kuru madde unsurlarının tamamına yakın bölümü uzaklaştırılmıştır.

Tereyağı hangi sıcaklıkta arz edilmelidir?

Tebliğin 13'üncü maddesi, taşıma, depolama ve son tüketiciye arz sırasında sıcaklığın en yüksek 4 °C olmasını zorunlu kılar.

Kaynaklar

Resmî Gazete, Türk Gıda Kodeksi Tereyağı ve Sadeyağ Tebliği (Tebliğ No: 2025/9), 04.04.2025, Sayı 32860: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/04/20250404-1.htm
Tarım ve Orman Bakanlığı, Kodeks çalışmaları duyuru arşivi: https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Sayfalar/Arsiv.aspx?Liste=Duyuru
Tarım ve Orman Bakanlığı Şanlıurfa İl Müdürlüğü, 2025/9 Tebliğ tam metin aynası: https://sanliurfa.tarimorman.gov.tr/Sayfalar/Detay.aspx?Liste=Duyuru&OgeId=570
FAO/WHO Codex Alimentarius, Standard for Butter, CXS 279-1971: https://workspace.fao.org/sites/codex/Standards/CXS%20279-1971/CXS_279e.pdf
FAO/WHO Codex Alimentarius, Standard for Milkfat Products, CXS 280-1973: https://workspace.fao.org/sites/codex/Standards/CXS%20280-1973/CXS_280e.pdf