5996 Sayılı Kanun (Süt Bağlamı)

Mevzuat
5 DAKİKA OKUMA

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, sütün çiftlikten işleme ve dağıtıma uzanan zincirinde temel yasal çerçeveyi kurar. Kanun, tek tek peynir veya içme sütü bileşimlerini belirleyen dikey bir ürün standardı değildir. Bunun yerine güvenilir olmayan gıdanın piyasaya arzını yasaklar; gıda işletmecisinin sorumluluğunu, izlenebilirliği, geri toplama/geri çağırma yükümlülüğünü, hijyen ve HACCP esaslarını, işletme kayıt/onayını ve resmî kontrolleri düzenleyen ana kanundur. Süt ürününe özgü teknik limitler ise bu Kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelik ve tebliğlerden okunur.

Norm özeti

  • Tam adı: Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu
  • Kanun numarası: 5996
  • Kabul tarihi: 11 Haziran 2010
  • Resmî Gazete: 13 Haziran 2010, sayı 27610
  • Yürüten makam: Kanunun güncel hükümleri ve ilgili ikincil mevzuat çerçevesinde Tarım ve Orman Bakanlığı

Yürürlük durumu

Kanun yürürlüktedir. 13 Haziran 2010'da yayımlanan metnin bazı hükümleri yayım tarihinde, ana bölümü ise altı ay sonra yürürlüğe girmiştir. Güncel uygulamada ilk yayım metni tek başına kullanılmamalı; değişikliklerin işlendiği konsolide metin kontrol edilmelidir.

Resmî konsolide metindeki değişiklik tablosu; Anayasa Mahkemesi kararları ile 6514, 6589, 7072, 7077, 7139 ve 7151 sayılı kanunlar ile KHK/680, KHK/690 ve KHK/698 gibi değişiklikleri gösterir. 7255 sayılı Kanun 4 Kasım 2020 tarihli ve 31294 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak özellikle taklit/tağşiş ve yaptırım çerçevesinde değişiklik yapmıştır. 7420 sayılı Kanun ise 2022'de geçici bir alacak hükmü eklemiştir. 29 Haziran 2026'da sunulan bir başka 5996 değişiklik teklifi 22 Eylül 2026 itibariyle TBMM komisyonundadır; teklif kanunlaşmadığı için yürürlükteki hüküm olarak ele alınmamıştır.

Kapsam

5996 sayılı Kanun veteriner hizmetleri, bitki sağlığı, gıda ve yem alanlarını geniş bir çerçevede düzenler. Süt zinciri açısından; birincil üretim, hayvan sağlığı, sağım sonrası hammadde, süt işleme tesisleri, depolama, nakliye, perakende, ithalat/ihracat ve resmî kontrol gibi aşamalar bu çerçevenin farklı bölümleriyle ilişkilidir.

Kanunun 21'inci maddesi insan sağlığı için tehlike oluşturan veya tüketime uygun olmayan gıdayı güvenilir olmayan gıda kabul eder ve piyasaya arzını yasaklar. Gıdanın güvenilirliği değerlendirilirken üretim, işleme ve dağıtım aşamaları, etiket ve uyarılar, normal kullanım koşulları ve hassas tüketici grupları dikkate alınır.

Ana hükümler

İşletmeci sorumluluğu: Madde 22, gıda işletmecisini kendi faaliyet alanının her aşamasında Kanun şartlarını sağlamak ve bunu doğrulamakla yükümlü kılar. Ürünün güvenilirlik şartlarına uymadığı değerlendirildiğinde toplama işlemlerinin başlatılması, Bakanlığın bilgilendirilmesi ve gerektiğinde tüketiciye iade çağrısı yapılması gerekir.

Gıda kodeksi: Madde 23, asgari teknik ve hijyen kriterleri, kalıntılar, katkılar, bulaşanlar, numune alma, ambalajlama, etiketleme, nakliye, depolama ve analiz metotlarını belirleyen Türk Gıda Kodeksinin Bakanlıkça hazırlanıp yayımlanmasını düzenler.

İzlenebilirlik ve etiketleme: Madde 24, üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında gıdanın, girdilerin ve gıdanın elde edildiği hayvanın izlenebilmesi için sistem kurulmasını ister. Etiketleme, tanıtım ve sunum tüketiciyi yanıltamaz; taklit ve tağşiş yapılamaz.

Hijyen ve HACCP: Madde 29, Bakanlığın genel ve özel hijyen esaslarını belirlemesini; birincil üretim dışındaki gıda işletmecilerinin HACCP ilkelerine dayalı sistem kurup uygulamasını öngörür.

Kayıt, onay ve resmî kontrol: Madde 30 kayıt ve onaya tabi işletmelerin çerçevesini kurar. Kanun, Bakanlığa resmî kontrol, numune alma, uygunsuz ürünü kısıtlama/toplatma ve ilgili idari tedbirleri uygulama yetkileri verir. Belirli ihlallerde Kanunun idari yaptırım hükümleri devreye girer; kesin yaptırım somut fiil ve güncel ceza tutarlarına göre resmî metinden belirlenmelidir.

Pratik etki

Bir süt işletmesi için Kanun; tedarikçiden gelen çiğ sütün izini sürebilme, proses ve hijyen kontrollerini kayda alma, ürünün ilgili Türk Gıda Kodeksi hükümlerine uygunluğunu doğrulama, uygunsuzlukta hızlı toplama/geri çağırma ve resmî kontrole bilgi sunma yükümlülüklerinin ana dayanağıdır. Kanuna uygunluk, yalnızca laboratuvar sonucundan ibaret değildir; sistem, kayıt, etiket, işletme onayı ve tedarik zinciri kontrolleri birlikte gerekir.

Uygulama ayrıntıları için resmî kontrol süreçleri, izlenebilirlik kuralları, geri çağırma prosedürleri ve süt üretiminde hijyen mevzuatı sayfalarını inceleyin.

İlişkili mevzuat

5996 sayılı Kanun bir üst çerçevedir. Süt zincirinde Gıda Hijyeni Yönetmeliği, Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği, Gıda ve Yemin Resmî Kontrollerine Dair Yönetmelik, Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği, etiketleme yönetmeliği ve ilgili ürün tebliğleri birlikte uygulanır. Somut ürün için en güncel dikey tebliğ ve değişiklikleri ayrıca kontrol etmek gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

5996 sayılı Kanun sütteki mikrobiyolojik limitleri tek tek verir mi?

Hayır. Kanun genel yetki, sorumluluk ve güvenilirlik çerçevesini kurar. Ürün ve mikroorganizmaya özgü kriterler ilgili Türk Gıda Kodeksi yönetmelik ve eklerinde yer alır.

Uygunsuz ürünü toplamak kimin sorumluluğudur?

Gıda işletmecisi, kendi kontrolünden çıkan ve güvenilirlik şartlarına uymadığını değerlendirdiği ürün için toplama işlemini derhal başlatmak ve Bakanlığı bilgilendirmekle yükümlüdür.

2026'daki kanun teklifi yürürlükte midir?

Hayır. 29 Haziran 2026 tarihli teklif 22 Eylül 2026 itibariyle komisyondadır. Teklif, kabul edilip Resmî Gazete'de yayımlanmadıkça yürürlükteki norm değildir.

Kanunun ilk yayım metni bugün için yeterli midir?

Hayır. Sonraki kanunlar ve Anayasa Mahkemesi kararları bazı hükümleri değiştirmiştir. Güncel konsolide metin ve somut konuya uygulanabilir ikincil mevzuat birlikte kontrol edilmelidir.

Kaynaklar

S

SUT.COM.TR

Süt ve süt ürünleri bilgi platformu

Son Güncelleme: 10.10.2026
← Mevzuat Kategorisine Dön