AB 1308/2013 Tek Ortak Piyasa Düzeni (Süt)

Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 1308/2013 sayılı Tüzüğü, tarım ürünleri için tek ortak piyasa düzenini kuran ve süt-süt ürünleri sektörünü ürün kapsamı, pazarlama standartları, satış tanımları, sözleşmeler, üretici örgütleri ve piyasa tedbirleri bakımından düzenleyen yürürlükteki AB normudur. Tüzük 17 Aralık 2013 tarihlidir; Avrupa Birliği Resmî Gazetesi L 347'de 20 Aralık 2013 günü, 671–854. sayfalarda yayımlanmıştır. Metin yürürlüktedir fakat çok sayıda değişiklik görmüştür; bu sayfa 18 Ağustos 2026 tarihli konsolide sürümü ve 2026/1739 sayılı son önemli değişikliği esas alır [1–3].

Bu norm bir Türkiye mevzuatı değildir; AB pazarına ilişkin doğrudan uygulanabilir tüzüktür. Türkiye'deki ürünler için Süt Ürünlerinde Etiketleme Kuralları, resmî kontrol için Süt Ürünlerinde Resmi Kontrol Süreçleri ve izlenebilirlik için Süt Ürünlerinde İzlenebilirlik Kuralları ayrı değerlendirilir. Ürün örneği olarak Tereyağı Nedir sayfasındaki Türkiye ve Codex çerçevesi de karşılaştırma sağlar.

Yürürlük durumu ve değişiklikler

Tam adı Regulation (EU) No 1308/2013 of the European Parliament and of the Council of 17 December 2013 establishing a common organisation of the markets in agricultural products and repealing Council Regulations (EEC) No 922/72, (EEC) No 234/79, (EC) No 1037/2001 and (EC) No 1234/2007'dir [1]. İlk metin OJ L 347, 20.12.2013, s. 671–854'te yayımlandı.

EUR-Lex belgesi tüzüğü “in force” olarak gösterir ve 18 Ağustos 2026 tarihli konsolide sürümü güncel erişim noktası olarak sunar [2]. Konsolide metin değişiklikleri okumayı kolaylaştıran belgeleme aracıdır; hukuken özgün Resmî Gazete metinleri esastır.

29 Temmuz 2026 tarihli AB Resmî Gazetesinde yayımlanan Regulation (EU) 2026/1739, 1308/2013'ü çiftçinin gıda zincirindeki konumunu güçlendirme amacıyla değiştirdi. Değişiklik tüzüğü 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi; bazı hükümler 19 Ağustos 2028 ve 19 Ağustos 2029'dan itibaren uygulanacaktır [3]. Bu nedenle yürürlüğe giriş ile ileri tarihli uygulama hükümleri birbirine karıştırılmamalıdır.

Kapsam

1308/2013'ün 1'inci maddesi ve Ek I'i tarım sektörlerini sınıflandırır. Ek I Bölüm XVI; süt ve krema, konsantre veya şekerli süt-krema, yoğurt ve kefir dâhil belirli fermente ürünler, peynir altı suyu, tereyağı ve diğer süt yağları ile peynir ve lor gibi CN kodlarını süt ve süt ürünleri sektörüne dahil eder [1,2].

Tüzük yalnız ürün bileşimi standardı değildir. Kamu müdahalesi ve özel depolama gibi piyasa araçları, pazarlama standartları, üretici örgütleri, sözleşme ilişkileri, bildirimler ve kriz tedbirleri aynı hukuki çatı içinde yer alır. Bu yüzden belirli bir ürünün güvenlik veya hijyen uygunluğu yalnız 1308/2013'e bakılarak karara bağlanamaz.

Ana hükümler

Madde 78 ve Ek VII; süt ve süt ürünleri için tanım, adlandırma ve satış isimleri kurar. Ek VII Bölüm III, “süt”ü bir veya daha fazla sağım sonucu elde edilen meme bezi salgısı olarak tanımlar ve süt ürünü adlarını ilgili ürünlere ayırır. Bölüm IV, insan tüketimine sunulan içme sütü için çiğ süt, tam yağlı, yarım yağlı ve yağsız süt gibi satış tanımlarını ve yağ içeriği çerçevesini verir [1,2].

Sektörel hükümler, çiğ süt teslimatındaki sözleşme ilişkilerini ve üretici örgütlerinin rolünü de kapsar. 2026/1739 değişikliği Madde 148'i yenileyerek AB içindeki süt ve süt ürünü teslimatlarında yazılı sözleşme çerçevesini güçlendirmiştir; ancak değişiklik tüzüğündeki kademeli uygulama tarihleri ve istisnalar doğrudan özgün metinden kontrol edilmelidir [3]. Madde 151 aylık teslim miktarı ve ortalama fiyat bildirimlerini; Madde 161 ise süt sektöründeki üretici örgütlerinin tanınmasını düzenler [2].

Pratik etki

AB'de faaliyet gösteren üretici, ilk alıcı, işleyici veya ihracatçı açısından ürünün CN kodu, satış adı, sözleşme yapısı ve üretici örgütü düzeni birbirinden ayrı uyum alanlarıdır. “Süt” veya belirli süt ürünü adlarının kullanımı yalnız pazarlama tercihi değildir; Madde 78 ve Ek VII ile sınırlandırılmış hukuki tanımlara bağlıdır.

Türkiye'den AB'ye ihracatta 1308/2013 tek başına yeterli uyum listesi değildir. Gıda bilgisi için 1169/2011, hijyen için 852/2004 ve hayvansal gıdalar için 853/2004 gibi normlar; ürün özelinde veteriner sağlık, ithalat ve resmî kontrol kuralları ayrıca uygulanabilir. Bir ürünün AB satış adı uygun olsa bile güvenlik, kompozisyon veya ithalat şartlarını karşıladığı sonucu kendiliğinden çıkmaz.

İlişkili mevzuat

Tüzüğün süt adlandırma hükümleri, tüketiciye gıda bilgisi sağlayan 1169/2011 ile birlikte okunur [4]. Hayvansal gıdaların özel hijyen koşulları 853/2004'te; genel gıda hijyeni 852/2004'te düzenlenir [5,6]. Bitkisel ürünlerde süt ürünü adlarının kullanımına ilişkin AB Adalet Divanı C-422/16 kararı, Madde 78 ve Ek VII'nin yorumuna dair önemli bir içtihattır; ancak bu genel CMO sayfası kararın ayrıntılı ürün-adı analizinin yerine geçmez [7].

Sıkça Sorulan Sorular

1308/2013 sayılı Tüzük hâlâ yürürlükte mi?

Evet. EUR-Lex belge durumu “in force” olarak gösterir. Metin değişiklik görmüştür; 18 Ağustos 2026 tarihli konsolide sürüm güncel okuma noktasıdır.

Tüzük yalnız “süt” adının kullanımını mı düzenler?

Hayır. Ürün kapsamı ve satış adlarının yanında piyasa tedbirleri, sözleşmeler, üretici örgütleri, bildirimler ve başka sektörel araçlar da içerir.

2026/1739 değişikliği bütün hükümleri hemen uygulamaya soktu mu?

Hayır. Değişiklik tüzüğü 18 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi; bazı maddelerin uygulaması 19 Ağustos 2028 ve 19 Ağustos 2029'a ertelenmiştir.

1308/2013 Türkiye'de doğrudan uygulanır mı?

Hayır. Bu bir AB tüzüğüdür. Türkiye'deki üretim ve iç pazar için Türk mevzuatı uygulanır; AB'ye ihracatta ise ilgili AB şartları ayrıca karşılanır.

Kaynaklar

EUR-Lex, Regulation (EU) No 1308/2013 — özgün OJ metni, OJ L 347, 20.12.2013, s. 671–854: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/1308/oj?locale=en
EUR-Lex, Regulation (EU) No 1308/2013 — 18.08.2026 konsolide sürüm: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2013/1308/2026-08-18/eng
EUR-Lex, Regulation (EU) 2026/1739, OJ L, 2026/1739, 29.07.2026: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2026/1739/oj
EUR-Lex, Regulation (EU) No 1169/2011 on food information to consumers: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1169/oj
EUR-Lex, Regulation (EC) No 852/2004 on the hygiene of foodstuffs: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2004/852/oj
EUR-Lex, Regulation (EC) No 853/2004 laying down specific hygiene rules for food of animal origin: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2004/853/oj
EUR-Lex, Court of Justice judgment C-422/16, Verband Sozialer Wettbewerb v TofuTown: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/SUM/?uri=CELEX:62016CJ0422